Al lezend dwaal ik door Luzon

Morgen naar de bieb om het boek Schemering van F. Sionil José terug te brengen. Mooie roman die de geschiedenis van zijn voorouders beschrijft. Eenvoudige boeren die hun dorp Cabugao in Ilocos Sur moesten verlaten, op de vlucht voor de Spaanse overheersers. Een reis van een jaar vol ontberingen door het onherbergzame gebied in het noorden van Luzon. Over bergpassen en door doorwaadbare rivieren, die halverwege de oversteek toch niet doorwaadbaar bleken. De karren die werden getrokken door carabouwen kwamen vast te zitten, familieleden verdronken en het grootste deel van het huisraad verdween in de golven. Wat een veerkracht en doorzettingsvermogen hadden die mensen. Er werd een nieuw dorp opgebouwd in de vlakte van Pangasinan. Nauwelijks bekomen van de tirannie van de Spanjaarden waren het de Amerikanen die deze mensen opnieuw het leven zuur maakten. Nu ik Schemering uit heb zal ik het laatste deel van de Rosales Saga in het Engels moeten lezen want dat is helaas nog niet vertaald in het Nederlands.

Inmiddels heb ik zo’n beetje alle in het Nederlands vertaalde grote Filipijnse schrijvers wel gelezen en met elk boek voel ik me meer betrokken bij dat fascinerende land en zijn bevolking. Het begon met de Noli zoals Filipino´s het boek Noli Me Tangere (Latijn voor "Raak me niet aan") van de nationale held José Rizal liefkozend noemen. Daarna las ik zijn “Fili”, dat voluit El filibusterismo heet en in Nederland als titel “De revolutie” kreeg. Door het lezen van deze boeken verdiep ik me in de geschiedenis en de cultuur van de Filipijnen. Ik leer steeds meer over de vele volkeren en stammen die het land telt, elk met hun eigen taal en cultuur. En als ik het over het land en over de Filipijnen heb, bedenk ik me dat ik tot nu toe vooral heb gelezen over Luzon, het grootste van de meer dan 7500 eilanden die samen de Filipijnen vormen. Maar ja, je moet ergens beginnen en het is natuurlijk logisch om te beginnen op de plek waar je schoondochter vandaan komt, Manilla!

In 2023 hebben we naast Luzon (en dan vooral het gebied Metro Manila) ook het eiland Boracay bezocht, dat ik altijd het Terschelling van de Filipijnen noem als ik mensen vertel over onze vakantie aldaar. Of ik genoeg tijd van leven heb om alle eilanden te bezoeken? Denk het niet, dus ik concentreer me nu eerst maar op Luzon. Daar is nog zoveel te zien en te beleven: De vulkaan van Taal beklimmen, pilinoten plukken in Bicol, een ritje maken in de carabao wagen op de kokosnotenplantage Villa Escudero en dan lunchen met mijn voeten in het water van de waterval… Daarna wellicht een keer naar Cebu, naar de chocoladeheuvels van Bohol…

De verklarende woordenlijsten in de boeken heb ik gekopieerd en bewaard en gebruik ze af en toe om alledaagse woorden in het Tagalog terug te vinden. Natuurlijk kan ik ook Google translate gebruiken, maar het valt me op dat daar vaak Engelstalige woorden worden gebruikt voor dingen waarvoor ook gewoon een origineel Tagalog woord voor is. Alhoewel, in het Tagalog zie je ook weer veel woorden die uit het Spaans komen, zoals dat interessante woord tulisanes dat struikrovers betekent, of sigurado, dat zeker weten betekent. Tja, de koloniale overheersers hebben in de taal hun sporen nagelaten.

Mijn Filipijnse schoondochter lacht zich soms een kriek als ik zo’n ouderwets woord gebruik. “Zelfs mijn Lola (oma) van 94 gebruikt dat woord niet meer, dat is antiek”, zegt ze dan. Antiek of niet, ik vind het leuk om die Tagalog woorden en termen te gebruiken. Ook mijn online AI tutor van de Tagalog app moet soms lachen als ik die woorden gebruik in plaats van de meer gangbare Engelse woorden. Ik hoop en verwacht dat als ik op rondreis door Luzon oudere mensen tegenkom, zij mijn taalgebruik niet antiek beschouwen. Nou ja, als dat wel het geval is, zullen ze dat toch niet laten merken en beleefd glimlachen en mij prijzen voor mijn kennis van het Tagalog!